Atex Nedir?
Patlama tehlikesi her türlü endüstriyel üretimde mevcuttur. Madencilikten, tahıl değirmenciliğine, her türlü kimyasal imalattan gıda üretimine kadar birçok endüstriyel üretim prosesinde patlama riski vardır. Üretim sahalarında patlayıcı ortamlara gazlar, buhar veya tozlar neden olabilir. DSEAR (Tehlikeli Maddeler ve Patlayıcı Ortamlar Yönetmeliği 2002), patlayıcı bir ortamı “atmosferik koşullar altında, tutuşma meydana geldikten sonra yanmaların yayıldığı, gazlar, buhar veya tozlar şeklinde hava ile tehlikeli maddelerin karışımı olarak tanımlar.
ATEX Nedir? Patlayıcı Ortam Direktifi Hakkında Bilmeniz Gerekenler
ATEX, patlayıcı ortamlarda kullanılan ekipmanların güvenliğini düzenleyen Avrupa Birliği mevzuatının genel adıdır. Kimya tesisleri, un fabrikaları, madenler ve petrokimya sahaları gibi birçok sektör bu kurallara uymak zorundadır. Çünkü küçük bir ihmal bile büyük kazalara yol açabilir. Peki ATEX tam olarak neyi kapsar? Hangi işletmeleri ilgilendirir? Bir ekipmanın ATEX uyumlu olduğunu nasıl anlarsınız? Bu yazıda sorularınızın hepsini yanıtlıyoruz.ATEX Nedir? Tanım ve Kökeni
Bu terim, Fransızca “Atmosphères Explosibles” yani “patlayıcı ortamlar” ifadesinden gelir. Kavram, yanıcı gaz, buhar, sis veya tozun havayla belirli oranlarda karıştığı ve patlama riski taşıyan ortamları tanımlar. Küçük bir kıvılcım bile böyle bir ortamda ciddi kazalara yol açabilir. Bu yüzden Avrupa Birliği, üreticileri ve işverenleri bağlayan bir dizi direktif yayımladı. Türkiye de bu direktifleri ulusal mevzuatına aktardı ve yürürlüğe koydu.ATEX Direktifleri Nelerdir?
ATEX mevzuatı, birbirini tamamlayan iki ayrı direktiften oluşur. İlki üreticileri, ikincisi ise işverenleri hedef alır. Aşağıda her ikisini de ayrı başlıklar altında inceliyoruz.ATEX 2014/34/AB: Ekipman Direktifi
Bu direktif, patlayıcı ortamlarda kullanılacak ekipman ve koruyucu sistemlerin tasarım, üretim ve piyasaya arz şartlarını belirler. Üreticiler, ürünlerini AB pazarına sunmadan önce ilgili testlerden geçirir. Ayrıca CE işaretiyle birlikte özel “Ex” sembolünü ürüne eklerler. Yüksek risk kategorilerinde onaylanmış bir kuruluş (notified body) bu değerlendirmeyi yapar.ATEX 1999/92/AT: Çalışma Ortamı Direktifi
İkinci direktif işverenlere yöneliktir. Bu düzenlemeye göre işveren, patlayıcı ortam oluşabilecek alanları sınıflandırır ve riskleri değerlendirir. Ardından bir “Patlamadan Korunma Dokümanı” hazırlar. Ayrıca çalışanlara uygun eğitim vermek ve doğru kategoride ekipman seçmek de işverenin görevidir.
Patlayıcı ortamlar için ATEX sertifikalı Eaton Ex-proof kontrol panosu ve kumanda butonları.
ATEX Ekipman Kategorileri ve Bölge (Zone) Sınıflandırması
ATEX mevzuatı, çalışma alanlarını patlayıcı ortamın oluşma sıklığına göre bölgelere ayırır. Gaz ortamları için Zone 0, 1 ve 2 bölgeleri vardır. Toz ortamları için ise Zone 20, 21 ve 22 kullanılır. Zone 0’da patlayıcı karışım sürekli mevcuttur; bu yüzden yalnızca en yüksek koruma seviyesindeki Kategori 1 ekipman uygundur. Zone 2’de ise patlayıcı ortam nadiren ve kısa süreli oluşur. Bu bölgede daha düşük kategorideki ekipmanlar bile yeterli olabilir. Doğru ekipmanı doğru bölgeyle eşleştirmek, tesis güvenliğinin temelini oluşturur.ATEX İşaretlemesi Nasıl Okunur?
Bir ATEX ekipmanının etiketinde belirli bir kod dizisi yer alır. Örnek bir işaretleme şöyledir: “Ex II 2G IIB T4 Gb”. Kodun anlamı şu şekildedir:- Ex: patlamaya karşı koruma
- II: ekipman grubu
- 2G: kategori ve gaz ortamı
- IIB: gaz grubu
- T4: izin verilen maksimum yüzey sıcaklığı
