ATEX Nedir?
ATEX sertifikası, endüstriyel tesislerde patlayıcı gaz veya toz ortamlarında kullanılan ekipmanların güvenlik uyumluluğunu belgeleyen ve Avrupa’nın en kritik güvenlik standartlarından birini temsil eden resmi bir sertifikasyon belgesidir. Peki ATEX sertifikası tam olarak ne anlama gelir, hangi sektörlerde zorunludur ve Türkiye’deki yasal çerçeve nasıl işler?
ATEX, Fransızca ‘ATmosphères EXplosibles’ (Patlayıcı Ortamlar) ifadesinin kısaltmasıdır. İki ayrı AB direktifini kapsar: ATEX 2014/34/EU, patlayıcı ortamlarda kullanılacak cihaz ve koruma sistemlerinin tasarım ve imalat şartlarını düzenler. ATEX 1999/92/EC ise bu tür ortamlarda çalışan işçilerin korunmasına ilişkin asgari gereksinimleri belirler.
ATEX sertifikası; bir elektrikli veya mekanik cihazın patlayıcı gaz, buhar, sis veya toz içerebilen ortamlarda güvenle kullanılabileceğini doğrulayan bağımsız test belgesidir.
ATEX Sertifikası Hangi Ekipmanlar İçin Gereklidir?
Patlayıcı ortam içinde veya yakınında kullanılan tüm elektrikli ve mekanik ekipmanlar ATEX sertifikası gerektirmektedir. Bu ekipmanlar arasında motorlar ve jeneratörler, pompalar ve kompresörler, sensörler ve dedektörler (gaz, alev, duman), kontrol panelleri ve dağıtım kutuları, aydınlatma armatürleri, taşıma ekipmanları (konveyörler, forkliftler) ve boru bağlantı elemanları sayılabilir.
ATEX Zon Sınıflandırması: Gaz ve Toz Ortamları
Gaz Patlayıcı Ortamlar
Zon 0: Patlayıcı gaz/hava karışımının sürekli veya uzun süreli mevcut olduğu alanlar (örnek: depo tankları içi).
Zon 1: Patlayıcı atmosferin normal çalışma koşullarında zaman zaman oluşabileceği alanlar (örnek: pompa odaları).
Zon 2: Patlayıcı atmosferin normal çalışma koşullarında oluşması beklenmeyen, oluşsa da kısa süre devam eden alanlar.
Toz Patlayıcı Ortamlar
Zon 20: Yanıcı toz bulutunun sürekli veya uzun süreli iç mekanda var olduğu alanlar (örnek: silo ve değirmen içleri).
Zon 21: Toz bulutunun normal çalışmada zaman zaman oluşabileceği alanlar (örnek: dolum istasyonları, elek altı).
Zon 22: Toz bulutunun oluşması beklenmeyen ancak birikintilerin tutuşabileceği alanlar.
ATEX Ekipman Kategorileri
ATEX sertifikası kapsamındaki ekipmanlar kategorilere ayrılır ve bu kategoriler hangi zonda kullanılabileceğini belirler. Kategori 1G/1D ekipmanlar en yüksek güvenlik düzeyinde olup Zon 0/20’de kullanılabilirken, Kategori 2G/2D Zon 1/21’de ve Kategori 3G/3D Zon 2/22’de kullanıma uygundur. ‘G’ gaz, ‘D’ ise toz ortamını ifade eder.
ATEX Sertifikası Nasıl Alınır?
ATEX sertifikası almak isteyen üreticiler şu süreci izlemelidir: Ürün tasarımı ATEX standartlarına uygun biçimde gerçekleştirilir. Akredite bir Notified Body’e başvurularak tip muayenesi yaptırılır. Başarılı test sonucunda EC Tip Muayene Sertifikası düzenlenir. Ürün, AB onay işareti ve ATEX işaretlemesi alır. Üretim sürecini denetleyen fabrika üretim kontrol sistemi devreye girer.
ATEX İşaretlemesi Nasıl Okunur?
ATEX işaretlemesi belirli bir formata sahiptir ve doğru okunması ekipman seçiminde kritik önem taşır. Örnek bir işaretleme şöyle okunur: Ex II 2G IIB T4 Gb. ‘Ex’ kelimesi patlayıcı ortam koruması anlamına gelir. ‘II’ Grup 2 yani yüzey endüstrisi (maden dışı) demektir. ‘2G’ Kategori 2, gaz ortamı anlamındadır. ‘IIB’ gaz grubunu (B propan/etilen benzeri), ‘T4’ ise maksimum yüzey sıcaklığının 135°C olduğunu gösterir.
Türkiye’de ATEX Uygulaması
Türkiye’de ATEX direktifi 2006/R-0038 sayılı TS EN 60079 serisi standartlar aracılığıyla hayata geçirilmiştir. Maden ocakları dahil patlama tehlikesi olan alanlarda ATEX sertifikalı ekipman kullanımı zorunludur. İş müfettişleri tarafından yapılan denetimlerde ATEX uyumsuzluğu ciddi cezalara yol açabilmektedir.
ATEX Olmayan Ekipman Kullanmanın Riskleri
ATEX sertifikasız ekipman kullanmak yalnızca yasal bir ihlal değil; çalışanların hayatını tehlikeye atan ciddi bir güvenlik riskidir. Arızalanan veya kıvılcım üreten standart bir ekipman, patlayıcı ortamda felaket boyutlarında bir kazaya neden olabilir. Ayrıca sigorta şirketleri ATEX uyumsuzluk durumlarında tazminat ödemesini reddedebilir.
ELVA ve ATEX Uyumlu Endüstriyel Çözümler
ELVA Mühendislik olarak ATEX sertifikalı yangın algılama, gaz algılama, kıvılcım söndürme ve patlama baskılama sistemleri sunmaktayız. Uluslararası tedarikçi iş ortaklarımızın ürünleri, Zon 0’dan Zon 2’ye kadar tüm risk bölgelerinde güvenle kullanılabilecek şekilde sertifikalandırılmıştır. Tesisinizin ATEX uygunluk değerlendirmesi için ekibimizle iletişime geçin.
Dilerseniz Toz Patlama Riski yazımızı inceleyebilirsiniz.